- ما مسلمانها «استئمان»(امین گرفتن) داشتیم. شرط «ید امانی»، داشتن اذن از مالک و عدم عوض(مجانیت) بود.
حتی در«مضاربه»(بازرگانی) و «شرکت» که «امین» سود می برد، مال در قبال عوض نگهداری نمی شد.
اگر«تفریط»(ترک فعل در حفظ مال) یا «تعدی»(دست درازی) به مال می کرد، ید امانی به «ید ضمانی عُدوانی» تبدیل می شد که پیگرد قضایی داشت. - اتفاق می افتاد که در غارتهای دشمن، «بیت المال» در معرض «غصب» قرار گیرد. در این صورت متوقع بود «متولی» به عنوان امین، به شکل «ودیعه» بیت المال را مجاناً برای اهداف آن حفظ کند.
در ماجرای غارات، امیر المومنین(ع) از والی خود در بصره چنین انتظاری داشت. اما او با دیدن سقوط مصر به دست معاویه و کشته شدن محمد بن ابی بکر، بر بصره و خود ترسید و بیت المال را برداشته به مدینه فرار کرد. اینقدر بود که دارایی های زیادی در مکه و مدینه و طائف برای خود خرید!
تسلط او بر این اموالِ بسیار،«ید ضمان عدوانی» شد.
در نامه ۴۱ امیرالمومنین(ع) اوضاع را چنین توصیف می کند:« الْعَدُوَّ قَدْ حَرِبَ، وَ اَمانَهَ النّاسِ قَدْ خَزِیَتْ: دشمن آهنگ جنگ کرد و امانت مردم بی ارزش شد»!
وقتی والیِ فراری اموال را سهم خود دانست؛ عدل و قاطعیت علی(ع) بروز کرد:
«اگر اموال را برنگردانی و خداوند مرا بر تو چیره کند با تو کاری خواهم کرد که نزد خدا عذر خواه من گردد و با شمشیرم _که هرکس را با آن زدم در آتش شد_ گردنت را بزنم! به خدا سوگند اگر کاری را که تو کردی، حسن و حسین کرده بودند از من نرمی نمی دیدند و به مرادی نمی رسیدند تا آنکه حق را از آنان بازگیرم و باطلی را که از ستم آن دو پدید آمده، نابود سازم»! - آن لنگه دنیا در جنگهای صلیبی جای استئمان، «تراست»(اعتماد سپاری) زاده شد!
کسی که جنگ می آمد، اموال را به قصد اداره کردنِ ذی نفعان خودش، به دیگری «منتقل» می کرد.
در نظام حقوق عرفی چنین تعریف می شود: «در جایی ناشی می شود که شخصی که تراستی (معتمد) نامیده می شود به لحاظ انصافی، ملزم به اداره مالی به نفع اشخاصی یا اهدافی که قانوناً مجازند، می شود؛ به نوعی که نفع واقعیِ مال، نه به معتمد که به ذی نفعان یا دیگر اهداف تراست می رسد».
پس نوعی «مالکیت قانونی» است؛ نه مثل استئمان اسلامی، فقط امانت باشد.
امکان محرمانگی دارد؛ اما باید تراستی در میان ذی نفعان،«بی طرف» و در موقعیت «تضاد منافع» نباشد.
در همان جنگهای صلیبی، گاه تراستی ها، خیانت می کردند و کار در دادگاه هم قابل حل و فصل نبود تا نماینده پادشاه ورود کند. - غربی ها «مهریه» ندارند! اسلام آن را «صِداق» و نشانه صدق علاقه شوهر به همسر نامید. شوهر نسبت به مهریه تعیین شده، «ید امانی»(استئمان) دارد؛ تا وقتی به همسر رد کند.
وقتی شوهر نخواهد مهریه دهد در فرهنگ جدید، اموال خود را به نام نزدیکان و معتمدان می کند یعنی «امانت» را تبدیل به یک «تراست» می کند!
فروش نفت هم وقتی تراست می شود، از اول با کج مسأله مواجهه ایم! نه یک امانت مجانی و حتی مضاربه ای، بلکه انتقال مالکیتی است با ضمانت های بعضاً غیر واقعی!
نه ذوالفقار برای «خیانت در امانت» کشیده نمیشود؛ بلکه بعضاً از وصول مهریه از شوهر هم سست تر و کم نتیجه تر می شود!
متاسفانه بعضاً شروط بی طرفی در ذی نفعان و نداشتن موقعیت تضاد منافع هم رعایت نمی شود! - مقابل جنگ صلیبی اخیر و «تحریم نفت و دلار»،اساساً راهیابی به «سوئیفت» همان قدر نامسأله است که «تراستی کردن»، کج مسأله است!
برجامِ پاره شده و میز مذاکره ی چند بار بمباران شده، داد می زند: برگشت به نظم پترودلاری آمریکایی و «عادی کردن معاملات» با سوئیفت نه فقط «مُجاز» نیست؛ که اصلاً «ممکن» هم نیست!
دو جنگ اخیر نه برای برگرداندن ایران به نظم پترودلار و معامله با سوئیفت، بلکه به تصریح متجاوز: برای تاراج نفت (مثل ونزوئلا) یا رسیدن به الگوی عراق پس از ۲۰۰۳ است؛ که پول فروش نفت به فدرال رزرو رفته، ۸۰میلیارد دلار آن در تصرف عُدوانی آمریکا باشد و حقوق کارکنان و کارمندان ماهانه با هواپیما ارسال شود!
الان هم: «الْعَدُوَّ قَدْ حَرِبَ، وَ اَمانَهَ النّاسِ قَدْ خَزِیَتْ»!
صحنه،مخیّر کردن بین: «صندوق توسعه ایران [ترامپ]» با الگوی عراق ۲۰۰۳ به اینسو، یا «تن دادن به تراستی های فاسد» است!
تعجب از افشاگرانی که الگوی تراستی قزافی را مقابل تراتستی های به زعمش فاسد می نشاند یا رؤیای برگشت به سوئیفت دارد! - چاره اساسی را رهبر شهید چنین طرح می کرد:
راهبرد اساسی؛ خنثی سازی تحریم / دور زدن تحریم ( چه با تراست چه استئمان)؛ تاکتیک موقت!
نظریه پردازان جوان و اندیشکده های وطنی چندین راهبرد برای تحریم ناپذیری اقتصاد ایران بیان و ذیل هریک چندین طرحِ شدنی طراحی کردند که با عنوان «امکان های غیر آمریکایی» از آنها خواهیم گفت!
محسن قنبریان ۱۴۰۵/۶/۲۹