«سیاست زدگی» موجب شده همه چیز «جناحی و باندی» متولد شود!
با نزدیک شدن به موعد تجدید حکم رئیس رسانه ملی ، برخی مقامات سابق و حاضر در تریبون ها می گویند کسی رسانه ملی نمی بیند! برخی دیگر هم بی صدا برای تعویض، تلاش می کنند!
در مقابل، رسانه ملی هم در برنامه های متعدد به مواجهه صریح و بعضاً تند برمی خیزد!
گاهی «نقد» به «هجو» می کشد و آنچه کمتر شکل می گیرد «انصاف در نقد» در یک طرف و «پذیرش حق» در طرف دیگر است.
در این چند خط مبتنی بر یافته های پیمایشی [۱]،«فقط از جهت سیاسی»، «با تمرکز بر ایام جنگ»، نکاتی درباره رسانه ملی بیان می شود:
- «کسی تلویزیون نمی بیند!» در گروه کانونی، انگاره ذهنیِ شایع معترضان جمهوری اسلامی( نه صرفاً معترضان رسانه ملی) است!
اینکه چرا «مقامات رسمی نظام»، خود با همین انگاره سخن می گویند، جای تعجب دارد!
اما اینکه «کاهش تماشا» هم مطلقاً دیده نشود، موجّه نیست!
پرداختن علمی و سهم بندیِ «ریشه های سیاسی و غیر سیاسی»،«ایرانی و جهانی» و… کاهش تماشای تلویزیون، حلقه مفقوده این مواجهه هاست. - به حسب نتایج پیمایشی «اعتماد به صدا و سیما» تابعِ «اعتماد به خود جمهوری اسلامی» است! با آن بالا می آید و با آن کاهش می یابد.
در جنگ و «تجاوز خارجی»، افزایش و در «نا آرامی های داخلی» کاهشی می شود!
صدا و سیما در مقایسه با نهادهای دیگرِ نظام، نه رتبه اول اعتماد مردم است، نه رتبه آخر! وضع نیروهای نظامی از او بهتر و مجلس و قضائیه از آن پایین تر است!
سیبل کردن یک نهاد با اغراض سیاسی و تغافل از اعتمادزدایی نهادهای دیگر، مواجهه منصفانه در اصلاح نیست. - ممکن است حوزه سرگرمی و سریال و… وضعیت دیگری داشته باشد، اما در حوزه سیاسی و به خصوص اطلاع رسانی و خبر، در ایام جنگ، اعتماد به «اخبار» رسانه ملی ۲۰٪ افزایش داشته است. سه چهارم جامعه به اخبار صدا و سیما اعتماد دارند.
پس مثل حرف آقای روحانی با اطلاقش درست نیست!
اما این «مراجعه» به رسانه ملی، چقدر «مقیم» می شود؟ و چقدر با بخش «تحلیل خبر» و سایر «برنامه های سیاسی» همراه می شود، واقعیت دیگری است که الزاماً نمی توان آن اقبال را جایش نشاند! - در ایام قطعی اینترنت، رجوع به شبکه های ماهواره ای رشد می کند(کمتر از ۱۰٪)!
در حالیکه تقریبا نیمی از مخاطبین این شبکه ها الزاماً با روایت های خبری آن همراهی ندارند!
آیا آنچه با اینترنت برای اینان قابل تدارک بوده را رسانه ملی نمی تواند تأمین کند تا این «مهاجرت به شبکه دشمن» اتفاق نیافتد؟!
آیا مخاطبینی که الزاماً همراهی با شبکه معاند ندارند را با برنامه هایی که انعکاس مواجهه نظرهای مختلف باشد، نمی توان پای رسانه ملی نگه داشت؟! - نزدیک ۵۰٪ مخاطبان رادیکال ترین شبکه معاند(ایران اینترنشنال) معتقد به اسلام سیاسی اند! یعنی به دخالت دین در قوانین و اجرا قائلند.
محافظت از این جمعیتِ نزدیک به نظام جمهوری اسلامی، وظیفه قطعی رسانه ملی است.
احتمالا درصدی از آنان ، مصرف های غیر سیاسی (مثل تماشای سریال) هم داشته باشند؛ اما رجوع سیاسی قائلان به اسلام سیاسی به چنین شبکه ای سئوال و مطالبه جدی برای مسئولان می سازد!
مقصر تدارک نشدن فضای سیاسی بازتری که مانع این مصرف رسانه ای شود، چقدر «رسانه ملی» و چقدر نهادهای امنیتی «مثل شعام» است؟!
چرا فقط در ایام آشوب ها، بعضاً صداهای طیف های مختلف در رسانه ملی شنیده و با هم مواجهه نظری کنند؟! در ایام «جنگ»،«تاب آوری» و «پایان بندی»، انسجام ملی و همراهی حداکثری لازم تر نیست؟!
ضرورت فضای بازتر سیاسی و کاهش لحن های خطابی،یک سویه و بعضاً هجوی، حرف حقی است؛ حتی اگر به قصد دیگری طرح شود! - به حسب پیمایش ها نیازهای رسانه ای مردم در ایام جنگ بعد از «خبر» و «تحلیل»، «محتوای آموزشی مرتبط با جنگ»،«محتوای نمایشی و سرگرم کننده»،«محتوای شاد و آهنگین» هم هست.
در نوجوانان این مساله جدی تر است[۲].
٪۵۱ آنها اولویتشان در جنگ هم «محتوای نمایشی و سرگرم کننده» است و فقط ۲۸٪ «تحلیل و بررسی خبر» است!
نکته جالب اینکه نوجوانان در بخش«محتوای آموزشی مرتبط با جنگ»، به بزرگسال نزدیک می شوند؛ «روایت» را بر «تفسیر» و برنامه های «مستند تاریخی تحلیلی» را از «تحلیل خبر» ترجیح می دهند.
موفقیتِ پایین رسانه ملی درباره این طبقه اثر گذار و اثر پذیر را نمیتوان منکر شد؛ گرچه تلاشهایی در برخی کانالهای اختصاصی نوجوان در حال انجام است.
محسن قنبریان ۱۴۰۵/۶/۱۹
[۱] داده های یادداشت براساس چند پیمایش مرکز تحلیل اجتماعی (متا) تنظیم شده است.
[۲] مساله نوجوان و گونه های آن در ایران و مصارف فرهنگی _رسانه ای آنها، پیچیدگی بیشتر از نسبت رسانه ملی با نوجوان( آن هم فقط در عرصه سیاسی) دارد که اینجا مجالش نیست!