«بصیرت» هم آفلاین و آنلاین دارد!
دفاع از اساسِ نظام، بصیرتِ آنلاین مردم بود و یادبودِ یکی از آن بصیرتها، آفلاین است.
امروز، بصیرتِ آنلاین در مواجهه با اعتراضاتی به علّتِ مشکلات و گرانیها؛ نقطهیابیِ درستِ انتقاد است؛ اگر این نقطه درست تشخیص داده نشود، انتقاد یا اعتراض میتواند جرقۀ فتنهای شود و بهانۀ لازم برای دشمنِ متجاوزِ تازه تجربهشده جور کند.
این موقعیتیابیِ انتقاد، در ملّتِ ایران تطوّراتی داشته و بهمرور به «کمالی سیاسی» رسیده است:
نقطۀ اول: تقسیم به دو جناحِ «خادم» و «خائن»!
سیاسیکارانه، هر جناحی عیبها و آسیبها را به جناحِ دیگر نسبت میداد و حملِ بر خیانت میکرد. در ادوارِ دولتها و مجالس معلوم شد سیاستها و تدابیرِ جناحها – بهخصوص در اقتصاد و معیشت – با هم تفاوتِ اساسی ندارد و نتایج نزدیک به هم است. لذا طبقِ پیمایشها؛ دیگر دوگانۀ اصولگرا-اصلاحطلب مسئلۀ مردم نیست و تا اردیبهشت ۱۴۰۰، فقط ۴۲٪ از مردم این تعلّقات را داشتهاند.
نقطۀ دوّم: محاسن از رهبری است، عیوب از مسئولین!
با استمرارِ مشکلات در دولتهای مختلف، این خطّ تبلیغی ترویجی هم شکست خورد و رهبر انقلاب هم آن را باطل اعلام کرد:
«وجودِ دوگرایشِ تبلیغاتی غلط است: یکی اینکه عدهای هر مشکلِ موجود در کشور را به نظام نسبت دهند که الآن وجود دارد. اگر تبعیض و فقر هست و اگر مشکل خارجی پیدا میکنیم، قوارهٔ نظام اسلامی و قانون اساسی را زیر سؤال میبرند و هر مشکلِ کوچکی در هر گوشهای را به مشکل نظام برمیگردانند! این غلط است. نقطهٔ مقابل آن که ۱۸۰درجه با این تفاوت دارد این است که عدّهای نظام را – که نظام را هم در رهبری یا چیزی مثل رهبری خلاصه میکنند – از هر عیوب مبرّا نشان میدهند. هر مشکلی که هست به پای چهار پنج مسئولِ یک بخشِ نظام میریزند، این هم غلط است! ما مشکلاتی داریم که این مشکلات غالباً ناشی از عملکردِ مجموعهٔ خودِ ماست. باید ریشهٔ مشکلات را بشناسیم و به خودمان – همانطور که آقای خاتمی در صحبت اول جلسه اشاره کردند – نگاهِ نقّادانه کنیم، نقاطِ قوّت و ضعف را بیابیم و دلسوزانه به نقاطِ ضعف بپردازیم و آنها را برطرف کنیم. این ما را مؤفّق خواهد کرد.» [۱۳۸۲/۰۶/۰۵]
نقطهٔ سوم: تفکیک بین «نظام انقلابیِ امّت و امامت» و بینِ «تشکیلات دیوانسالار»
این نقطهیابی – که بعد از اعتراضاتِ آذر ۹۶ بود – را رهبر انقلاب، کمال سیاسی خواندند:
«ما کاملاً در جریانِ انتقادهای مردم، گِلههای مردم، شِکوههای مردم هستیم؛ به ما هم میگویند؛ به دیگران هم میگویند، به ما منتقل میشود؛ امّا وقتی پای انقلاب و پای نظام در میان است، مردم اینجور وارد میدان میشوند و حرکت میکنند. یک آگاهیِ انقلابی، یک #کمال_سیاسی در ملّت ایران به توفیقِ الهی به وجود آمده است که میتوانند تفکیک کنند بینِ نظام انقلابیِ «امّت و امامت» و بین تشکیلات دیوانسالاری؛ [بااینکه] در یکجا انتقاد دارند، امّا از اصل نظامی که بهوسیلهٔ انقلاب به وجود آمده است، با همهٔ وجود دفاع کنند. اینکه میگوییم انتقاد داشته باشند، نهفقط انتقاد از دولت یا قوّهٔ قضائیّه یا مجلس؛ نه، ممکن است کسی از شخص این حقیر هم انتقاد داشته باشد. این انتقاد هیچ منافاتی ندارد با ایستادگی پای نظام اسلامی، نظام انقلابی، نظام «امّت و امامت».» [۱۳۹۶/۱۱/۲۹]
پیمایشها نیز این رویکرد را تایید میکند: مثلاً درحالیکه ۴۱/۴٪ وضعیتِ معیشت را در دهسالِ آینده – در مقایسه با شرایط فعلی – «تاحدّی بدتر» یا «بسیاربدتر» میدانند و ۲۰/۷٪ هم برایشان «فرقِ چندانی نخواهد کرد»؛ اما ۵۸/۲٪ به جمهوری اسلامی، «بسیار» و « تاحدّی» اعتماد دارند و ۷۴/۱٪ «مشکلاتِ کنونیِ کشور را در ساختارِ فعلیِ حکومتِ جمهوری اسلامی قابل حلّ و اصلاح» میدانند.[۱] که این تبلورِ همان آگاهیِ انقلابی و کمالِ سیاسی در آینۀ پیمایشهاست.
ندیدنِ انتقادات و اعتراضاتِ مردم، به اندازهٔ ندیدنِ اعتماد و حمایتِشان از اساسِ نظام، بد و خطرناک است. مهم این است که با نگاهِ متوازن به این دو، سازکارِ انعقادِ انتقادات و اعتراضات در آن نقطه و موقعیت درست، طراحی و راهبری شود؛ نه اینکه فقط به انتقادات صحّه گذاشته و اذعان به «حقّ اعتراض» شود، ولی در عمل نه جوازِ «تجمّع و تشکّل» صادر شود و نه جایی غیر از خیابان مشکلات را حل کند.
محسن قنبریان | ۸ دی ۱۴۰۴
قیمتهای لجامگسیخته و مردمِ لجامزده؟!
[۱] پیمایشِ «مرکز تحلیل اجتماعی» (متا) – شهریور ۱۴۰۴: ٪۳۱/۸ هم وضعیت معیشت در دهسالِ آینده را «بسیاربهتر» و «تاحدّی بهتر» میدانند. نیاز به «یک ساختار دیگر» (غیر از جمهوری اسلامی) فقط ۱۵/۸٪ بود. (مابقی: بستگی دارد، نمیدانم و بدونِ جواب)